ABD'nin Afganistan'dan çekilme kararı sonrası belirsizlik hakim

BRÜKSEL (AA) – ABD yönetimi, NATO misyonu çerçevesinde 20 yıldır güç bulundurduğu Afganistan’dan 1 Mayıs itibarıyla çekilmeye başlayacağını, çekilmenin 11 Eylül 2001 saldırılarının 20. yıl dönümüne kadar tamamlanacağını açıkladı.

NATO ülkelerinin savunma ve dışişleri bakanları da dün bir araya gelerek, ABD’nin çekilme kararını ele aldı.

NATO üyesi ülkelerden şu ana kadar Almanya, İngiltere, İtalya, İspanya, Belçika, Macaristan gibi ülkeler ABD’nin kararını takip edeceğini ve Afganistan’dan çekileceğini açıkladı.

ABD’nin çekilme kararının ardından “Afganistan’da güç bırakılacak mı, kalacaksa nasıl ve ne çerçevede bir güç bulundurulacak, hangi ülkeler bu yönde irade koydu, hangi ülkeler veya kurumlarla iş birliği yapılabilir” gibi birçok soru ortaya çıktı.

Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu da NATO içinde henüz bir karar alınmadığını söyledi. ABD’nin 11 Eylül’e kadar çekilmesi halinde NATO Kararlı Destek Misyonunun ortadan kalkmış olacağını vurgulayan Çavuşoğlu, “Dün itibarıyla NATO içinde bu görüşülüyor. Başka bir misyon adı altında mı olur, Kararlı Destek Misyonu değil, bir grup ülkeler mi burada olur, NATO veya diğer kurumlardan destekle, başka bir yapı mı olur, ülkeler ikili düzeyde mi, bireysel mi yapar bunları tabii hep konuşmak lazım.” dedi.

İstihbarat raporlarında karamsar tablo

Afganistan hükümeti, ABD’nin çekilme kararını memnuniyetle karşıladı. ABD ile Taliban arasında 2020’de Katar’ın başkenti Doha’da imzalanan barış anlaşmasından bu yana Afganistan güvenlik ve savunma güçlerinin operasyonların büyük çoğunluğunu bağımsız olarak yürüttüğünü ifade eden Afgan hükümeti, güvenlik ve savunma güçlerinin mevcut tehditlere karşı Afganistan’ı savunma kapasitesine sahip olduğunu belirtti.

ABD’nin çekilme kararından sonra ortaya çıkan en önemli soru ise “Afganistan kaderine mi terk edilecek” sorusu. ABD istihbaratının geçen hafta yayımladığı raporda, koalisyonun desteğini çekmesi halinde Afgan hükümetinin Taliban’a karşı mücadelede zorlanacağı ifade edildi. NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg de daha önce Afganistan ile ilgili değerlendirmelerinde, Taliban’ın saldırılarının son dönemde arttığını ve Taliban’ın El Kaide ve DEAŞ gibi örgütlerle ilişkisini kesmesi gerektiğini söyledi.

ABD istihbarat kurumları El Kaide veya diğer terör gruplarının Afganistan topraklarını kullanarak ABD’ye kısa sürede bir tehdit oluşturmayacağı yönünde raporlar hazırladı. Ancak ABD Kongresinin Afgan Çalışma Grubu, bu yıl başındaki raporunda, Afganistan’dan çekilmenin ABD’ye yönelik terör tehdidini 18 ay ile 3 yıl içinde yeniden ortaya çıkarabileceğini belirtti.

ABD istihbarat kurumlarının ortak çalışması ile hazırlanan ve Amerikan Kongresine sunulan “2021 ABD İstihbaratı Tehdit Değerlendirmesi Raporu”nda da karamsar bir tablo çizildi. Raporda, Afganistan’da barış beklentilerinin düşük olduğu ve Taliban’ın savaş alanındaki kazanımlarına devam edeceği değerlendirildi.

1 Mayıs zaten mümkün değildi

Afganistan barış süreci kapsamında ABD ile Taliban arasında Doha’da imzalanan anlaşma, ABD’nin 1 Mayıs itibarıyla Afganistan’dan askerlerini çekmesini içeriyordu. ABD’nin 11 Eylül’e kadar çekileceğini açıklamasıyla bu anlaşmadaki 1 Mayıs’ta çekilmiş olma hükmü geçersiz kalıyor. Zaten daha önce 1 Mayıs tarihinin teknik olarak da çekilme için mümkün olmayacağı dile getiriliyordu.

ABD yönetiminin son çekilme kararını Taliban’ın Doha anlaşmasının ihlali olarak değerlendirip değerlendirmeyeceği henüz net değil. Taliban, çekilmenin duyurulmasının ardından yaptığı açıklamada, yabancı güçlerin 1 Mayıs’ta ülkeden çıkmaması halinde sorunların mutlaka artacağını, yaşanacak sorunlardan anlaşmaya uymayanların sorumlu tutulacağını öne sürdü.

Gözler İstanbul Konferansı’nda

Şimdi Afganistan hükümeti ile Taliban arasındaki barış süreci kapsamında yeni bir girişim olarak Türkiye’de düzenlenecek konferans ön plana çıkıyor. Konferans, Türkiye, Katar ve Birleşmiş Milletlerin (BM) eş düzenleyiciliğinde, 24 Nisan-4 Mayıs’ta Afganistan İslam Cumhuriyeti ve Taliban temsilcileri arasında düzenlenecek.

Afganistan Barış Süreci İstanbul Konferansı’nın adil ve kalıcı bir siyasi çözüm bulunmasına yönelik Doha’da devam eden Afganlar arası müzakerelere hız kazandırması ve tamamlayıcı bir işlev görmesi amaçlanıyor.

Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu da konferansla ilgili değerlendirmesinde, “İstanbul toplantısı dahil bizim amacımız; Afganistan’da kalıcı bir barış, Taliban’ın da dahil olduğu bir siyasi süreç ve Afganistan’da kalıcı bir istikrar.” dedi.

ABD yönetimleri çekilmek istiyordu

ABD yönetimi, New York kentindeki İkiz Kuleler’e 9 Eylül 2001’deki terör saldırılarının ardından saldırıların Afganistan kaynaklı olduğu gerekçesiyle bu ülkeye terörle mücadele gerekçesiyle güç gönderdi.

NATO, tarihinde ilk kez “müttefiklerden birine yönelik saldırıyı bütün müttefiklere yapılmış sayan” Kuzey Atlantik Paktı’nın 5. maddesini devreye soktu. NATO, uzun süre Uluslararası Afganistan Güvenlik Destek Kuvvetini (ISAF) bu ülkede bulundurdu. ISAF’ın 2015 yılında yerini alan “Kararlı Destek Misyonu” hayata geçirildi. Misyon çerçevesinde NATO, Afgan güvenlik güçlerine ve kurumlarına destek, eğitim ve danışma imkanı sundu.

ABD yönetimlerinin uzun zamandır Afganistan’dan çekilmek istediği biliniyordu. Önceki ABD Başkanı Donald Trump, 2020’nin sonunda Afganistan’daki ABD askeri sayısını 5 binden 2 bin 500’e indirme kararı almıştı.

Şimdiki Başkan Joe Biden’ın da eski Başkan Barack Obama’nın başkan yardımcısıyken Afganistan’dan çekilme yönünde tavır takındığı biliniyordu. Amerikan yönetimleri, Afganistan’da uzun yılların ardından çok sayıda NATO askerinin öldüğünü, trilyonlarca doların harcandığını ve artık çıkmak gerektiğini belirtiyordu.

NATO güçlerinin Şubat 2021 itibarıyla Afganistan’da 9 bin 500’ün biraz üzerinde askeri bulunuyordu. Bunların 2 bin 500’ü Amerikan askerlerinden oluşuyor. NATO’nun Afganistan’daki misyonuna NATO üyesi olmayan Gürcistan, Avustralya, Yeni Zelanda ve Moğolistan gibi ülkeler de destek veriyor.

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter

Daha Fazla Haber

İSTANBUL (AA) – Belçika’nın başkenti Brüksel’deki NATO karargahında gerçekleştirilen NATO Zirvesi tamamlandı. Zirvenin ardından yayımlanan bildiride, özellikle Çin ile ilgili kullanılan ifadeler, Donald Trump’ın ABD başkanlığı döneminde piyasalarda sıkça endişeye neden olan yaptırım uygulamalarının tekrar gündeme gelebileceği tartışmalarını alevlendirdi.

NATO bildirisinde “Çin’in hırsları ve iddialı davranışlarının” uluslararası düzene ve İttifak güvenliğiyle ilgili alanlara yönelik sistematik zorluklar ortaya koyduğu belirtilerek, Çin ve Rusya uluslararası sorumluluklarını yerine getirmeye davet edildi.

Çin’in zorlayıcı politikalarından endişe duyulduğu vurgulanan bildiride, söz konusu ülkenin nükleer cephaneliğini hızla genişlettiği ve Rusya ile askeri iş birliği yaptığı da kaydedildi.

Bildiri dışındaki açıklamalarda ise ABD’nin, müttefiklerini Çin’e karşı daha sert bir tutum almaya çağırması dikkati çekerken, Çin, herhangi bir yaptırım durumunda seyirci kalmayacakları uyarısında bulundu.

Bu gelişmelerle Fed’in bugün başlayacak ve kararları yarın açıklanacak Açık Piyasa Komitesi (FOMC) toplantısı öncesinde pay piyasalarında karışık bir seyir izlendi.

ABD’de Dow Jones endeksi yüzde 0,25 değer kaybederken, S&P 500 endeksi yüzde 0,18 ve Nasdaq endeksi yüzde 0,74 yükseldi. Dolar endeksi ise analistlerin direnç olarak nitelendirdikleri 90,6’yı test etmesinin ardından bu seviyenin hemen altında dengelendi.

Avrupa tarafında, dün açıklanan sanayi üretimi verisinin beklentilerin üzerinde artması dikkati çekti. Sanayi üretimi nisanda, 19 üyeli Avro Bölgesi’nde önceki aya kıyasla yüzde 0,8, 2020’nin aynı ayına göre de yüzde 39,3 arttı. Avrupa Birliği’nde ise sanayi üretimi, nisanda aylık yüzde 0,5, bir önceki yılın aynı dönemine göre de yüzde 38,7 yükselerek beklentileri aştı.

Dün Almanya’da DAX endeksi yüzde 0,13 gerilerken, İngiltere’de FTSE 100 endeksi yüzde 0,18 ve Fransa’da CAC 40 endeksi yüzde 0,24 değer kazandı.

Asya tarafında ise dün resmi tatil nedeniyle kapalı olan Çin ve Hong Kong borsalarında, NATO Zirvesi’nin ardından bugün satıcılı bir seyir izleniyor. Kapanışa yakın Çin’de Şanghay bileşik endeksi yüzde 0,8 ve Hong Kong’da Hang Seng endeksi yüzde 0,7 değer kaybederken, Japonya’da Nikkei 225 endeksi yüzde 1 ve Güney Kore’de Kospi endeksi yüzde 0,1 artış kaydetti.

Yurt içinde, dün satıcılı bir seyir izleyen Borsa İstanbul’da BIST 100 endeksi, yüzde 0,45 değer kaybederek günü 1.454,25 puandan tamamladı. Dün 8,30 sınırına kadar gerileyen dolar/TL ise akşam saatlerinde yükselişe geçerek, önceki kapanışa göre yüzde 0,96 artışla 8,4678’den kapanış yaptı. Dolar/TL, bugün bankalararası piyasanın açılışında 8,4720 seviyesinde işlem görüyor.

Analistler, bugün yurt içinde bütçe dengesi, yurt dışında ise İngiltere Merkez Bankası Başkanı Andrew Bailey’in açıklamalarının yanı sıra ABD’de Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE), sanayi üretimi ve perakende satışlar başta olmak üzere yoğun veri gündeminin takip edileceğini belirterek, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 1.440 puanın destek, 1.470 ve 1.490 seviyelerinin direnç konumunda olduğunu bildirdi.

BRÜKSEL/ANKARA(AA) – Türkiye’yi Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın temsil ettiği toplantıya 30 müttefik ülkenin liderleri katılıyor.

Zirvenin gündeminde ittifakın gelecek 10 yıllık yol haritasının belirlenmesi, NATO’nun stratejik konseptinin güncellenmesi, Çin’in yükselişi, son yıllarda gerileyen Rusya ile ilişkilerin durumu ve Ukrayna, siber tehditler, terörle mücadele, yıkıcı teknolojiler, iklim değişikliğinin güvenliğe etkileri ve Afganistan’daki NATO misyonunun sonlandırılma kararı sonrası durum gibi konular bulunuyor.

ABD Başkanı Joe Biden’ın başkan seçilmesinden sonra ilk kez katıldığı NATO Zirvesi’nde transatlantik ilişkileri de ele alınacak.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, NATO Zirvesi ana oturumuna katıldı

Cumhurbaşkanı Erdoğan, NATO Zirvesi’nin ana oturumuna katıldı. Zirvenin yapıldığı NATO Karargahı’nda konuklar için resmi karşılama programı düzenlendi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan ve diğer liderler NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg tarafından karşılandı. Tüm liderlerin tek tek karşılanmasının ardından sosyal mesafe kuralına uyularak aile fotoğrafı çektirildi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, NATO Karargahı’nın içindeki avluda çektirilen aile fotoğrafında, ABD Başkanı Joe Biden ile İngiltere Başbakanı Boris Johnson’ın arasında yer aldı.

Aile fotoğrafının çektirildiği alandaki dijital kulede NATO’ya ilişkin video gösterimi yapıldı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, daha sonra diğer liderlerle NATO Zirvesi’nin ana oturumuna katıldı.

Erdoğan, toplantı başlamadan hemen önce ABD Başkanı Joe Biden’la bir süre sohbet etti.

Zirve bildirisinin toplantı bitiminde yayımlanması bekleniyor

Zirvenin bitiminde NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg basın toplantısı düzenleyerek bilgi verecek. Ayrıca zirve bildirisinin de toplantı bitiminde yayımlanması bekleniyor.

Zirve kapsamında devlet ve hükümet başkanları dün akşamdan bu yana Brüksel’de ikili görüşmeler yapmaya başlamıştı. Toplantının bitmesinden sonra da bazı liderlerin NATO karargahında ikili görüşmelerinin devam etmesi öngörülüyor.