Sudan'ın darbeler tarihinde, bağımsızlıktan bu yana üçü netice veren 11 girişim oldu

HARTUM (AA) – Aralık devrimi sonucunda Cumhurbaşkanı Ömer el-Beşir’in 30 yıllık iktidarının 11 Nisan 2019’da askeri müdahale ile sona erdirildiği, siyasi ve ekonomik istikrarın henüz sağlanamadığı Doğu Afrika ülkesi Sudan’da, dünküyle birlikte bağımsızlığını kazandığı 1956’dan bu yana çok sayıda darbe girişimi yaşandı.

Eski Cumhurbaşkanı Beşir, hayat pahalılığı gerekçesiyle başlayan protestolar sonucu ordunun müdahalesi ile devrildi.

Hükümetlerin başarısızlığı, hayat pahalılığı, ideoloji farklılığı gibi gerekçelerle teşebbüs edilen darbelerde siyasi partiler de genellikle önemli rol oynuyor.

İngiltere’den 1956’da bağımsızlığını yeni kazanan Sudan’da, İsmail El-Ezheri liderliğinde ilk demokratik ulusal hükümet kuruldu.

Haziran 1957’de, İsmail Kibeyda liderliğinde bir grup subay ve askeri öğrencinin Ezheri’yi devirme girişimi, ülke tarihinin başarısız ilk kalkışması oldu.

Yönetimin devrildiği ilk darbe, Kasım 1958’de, dönemin en büyük iki partisi Milli Ümmet Partisi ve Demokratik Birlik Partisinin koalisyonundan oluşan seçilmiş hükümete karşı Korgeneral İbrahim Abbud tarafından gerçekleştirildi.

Ülkeyi yaklaşık 7 yıl yöneten Abbud, 1964’te halk devrimiyle devrildi.

Seçilmiş hükümet tarafından yıllarca süren demokratik yönetimin ardından, Tuğgeneral Cafer Numeyri, Komünist Parti ve Arap milliyetçi partilerine bağlı bir grup subayla birlikte darbe yaptı.

Numeyri’ye karşı 3 başarısız darbe girişimi: Liderleri idam edildi

Subay Haşim el-Ata ve Komünist Partisine bağlı bir grup subay, 19 Temmuz 1971’de Numeyri’ye karşı darbeye girişti.

Darbeciler 2 günlüğüne iktidarı ele geçirmeyi başarsa da Numeyri tekrar iktidara geldi. Bu girişime karışan Komünist Partisi lideri Abdulhalik Mahcub ve Ata’nın da aralarında bulunduğu bir grup asker ve sivil idam edildi.

Eylül 1975’te Yarbay Hasan Hüseyin, yeni bir darbe girişimine öncülük etti. Başarısızlığa uğratılan bu darbe girişimine katılanların cezası idam oldu.

Numeyri yönetimine karşı çıkan siyasi güçler, iktidarı ele geçirmeye çalıştı. Tuğgeneral Muhammed Nur Saad, Temmuz 1976’da Libya’dan Sudan’a sınır ötesi sızan unsurların katılımıyla yeni bir darbeye kalkıştı.

Hartum sokaklarında hükümet güçleri ile darbeciler arasında çatışmalar yaşandı. Yüzlerce darbecinin öldürülmesiyle sonuçlanan çatışmalar, darbe liderinin idam edilmesiyle son buldu.

“25 Mayıs darbesi” lideri Numeyri’nin 16 yıl süren iktidarı, Nisan 1985’te halk ayaklanmasıyla sona erdi.

Sivil hükümetler 5 yılı dolduramıyor

Sudan’da bağımsızlığını kazandığı 1956’dan 1989’a kadar demokratik yollarla 3 sivil hükümet kuruldu. Ancak sivil hükümetler 5 yılı tamamlayamadan ordu tarafından devrildi.

Tuğgeneral Ömer el-Beşir 30 Haziran 1989’da, Hasan et-Turabi liderliğindeki “Ulusal İslam Cephesi”nin yardımıyla bir askeri darbe gerçekleştirip Sadık el-Mehdi’nin başbakanlığındaki seçilmiş sivil hükümeti devirdi.

Ülkede 1990’da Tümgeneral Abdülkadir El Kederu ve Tümgeneral Muhammed Osman liderliğindeki “28 Ramazan darbesi” olarak bilinen darbe girişiminin liderleri başta olmak üzere 28 asker idam edildi.

Mart 1992’de de Albay Ahmed Halid liderliğindeki kalkışmanın liderleri hapsedildi.

Beşir, 2018’de başlayan ve aylarca süren gösterilerin ardından ordunun müdahalesiyle 11 Nisan 2019’da görevinden alınarak cezaevine gönderildi.

En kısa iktidar dönemi: 24 saat

Beşir rejiminin son döneminde Savunma Bakanı Korgeneral Avad Bin Avf, 11 Nisan 2019’da, Beşir’i görevden alarak kendisinin Başkanı olduğu Askeri Konseyi kurdu. Ancak halk baskısı onu, başta Genelkurmay Başkanı Kemal Abdulmaruf ve İstihbarat Müdürü Salah Goş olmak üzere bir dizi konsey üyesiyle birlikte 24 saat sonra istifasını sunmaya zorladı.

Avf’ın istifası sonrası, Korgeneral Abdulfettah el-Burhan, askeri konseyin başkanlığını üstlendi ve Beşir’e karşı halk protestolarına öncülük eden partiler koalisyonu Özgürlük ve Değişim Bildirgesi Güçleri (ÖDBG) ile müzakerelere başladı.

Müzakereler neticesinde Askeri Konseyi ile ÖDBG arasında imzalanan Anayasal Bildiri Ağustos 2019’dan itibaren 39 aylık bir geçiş dönemi öngörüyordu. Ancak geçiş dönemi, Cuba Barış Anlaşması’nın imzalanmasının ardından, 3 Ekim 2020’de başlayacak ve seçimlerin yapılmasıyla sona erecek şekilde yeniden yaklaşık 3 yıl daha uzatıldı.

4 ayda 2 darbe girişimi

11 Nisan’dan 17 Ağustos 2019’a kadar süren askeri konsey yönetimi döneminde, konsey iki darbenin önlendiğini duyurdu.

11 Temmuz 2021’de ordu, Askeri Konseyi devirmeyi amaçlayan bir darbe girişimini engelledi ve 12 subay tutuklandı.

24 Temmuz’da ise Genelkurmay Başkanı Haşim Abdulmuttalib Ahmed, darbe girişiminin lideri ve planlayıcısı olduğu gerekçesiyle tutuklandı.

Son olarak 21 Eylül 2021’de ordu, Tümgeneral Abdulbaki Hasan Osman Bekravi liderliğindeki 22 subayın kalkışmasının önlendiğini duyurmuş, asker ve sivil onlarca kişinin gözaltına alındığını açıklamıştı.

Öte yandan Central Florida Üniversitesi ve Kentucky Üniversitesi araştırmacılarının derlediği verilere göre, Afrika’da 1955’ten bu yana kimisinde yönetimlerin devrildiği 210 darbe girişimi oldu.

Sudan, Burundi, Sierra Leone, Gana ve Komorlar Birliği, kıtada en fazla askeri darbeyle karşılaşan ülkeler olarak sıralandı.

Gine’de 5 Eylül’de düzenlenen askeri darbe öncesinde komşu Mali’de son bir yıl içinde iki darbe yapılırken, 2019’da Sudan’da ve 2017’de Zimbabve’de askerler iktidarı ele geçirdi.

Muhabir: Ömer Erdem

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter

Daha Fazla Haber

İSTANBUL (AA) – Sürdürülebilir Sosyo-Ekonomik Entegrasyon İçin Girişimcilik Kapasitelerinin İyileştirilmesi (ENHANCER) projesi, 11 ilde girişimcilik faaliyetleriyle Türk ve Suriyeli girişimcilere destek veren kurumlara hibe teşviki sağlıyor.

Uluslararası Göç Politikaları Geliştirme Merkezi'nden (ICMPD) yapılan açıklamaya göre, ICMPD, 90'dan fazla ülkede faaliyet gösteriyor. Türkiye'nin de üyesi olduğu ICMPD; dünya genelinde göçün sınır yönetimi, geri dönüşler, iltica prosedürleri, insan kaçakçılığıyla mücadele ve uyum gibi alanlarda çalışmalar yürütüyor.

Bu bağlamda AB tarafından fonlanan ve Türkiye Cumhuriyeti Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı-Kalkınma Ajansları Genel Müdürlüğü koordinasyonuyla ICMPD'nin hayata geçirdiği ENHANCER projesi kapsamında; öncelikli olarak sosyal uyum ve uzun soluklu geçim kaynakları sağlamak için girişimciliği desteklemeye yönelik hibe programları başlatıldı. Proje; Türkiye'de geçici koruma altında olan Suriyelilerin ev sahibi Türk toplumuyla birlikte girişimcilik ekosistemine dahil olmasını ve sürdürülebilir geçim kaynaklarına erişimini hedefliyor.

Kuruluş; bu çerçevede Temmuz 2021'de Ortak Kullanım Tesisleri Hibe Programı, Girişimcilik Ekosistemindeki Kurumların Kapasitelerinin Geliştirilmesi için Hibe Programı ve İstihdam Yaratma Odaklı KOBİ Hibe Programı olmak üzere toplam 10 milyon 150 bin avroluk 3 hibe programı duyurmuştu.

– 10 şehre 3 milyon avroluk hibe

Girişimcilik Ekosistemindeki Kurumların Kapasitelerinin Geliştirilmesi için Hibe Programı'nın son başvuru tarihi uzatılırken, program için 29 Ekim 2021’e kadar proje başvuruları yapılabilecek.

Başvuruları alma aşamasındaki hibe programı; girişimcilere verilen hizmetlerin kalitesini ve verimliliğini artırarak yerel girişimcilik ekosistemi kurumlarının teknik ve insani kapasite eksikliğini gidermeyi amaçlıyor. Başvurular Ankara, Adana, Bursa, Gaziantep, Hatay, İstanbul, İzmir, Kayseri, Konya, Mersin ve Şanlıurfa illerinden kabul edilecek.

Girişimcilik Ekosistemindeki Kurumların Kapasitelerinin Geliştirilmesi için Hibe Programı'nda başvuru sahiplerine 10 bin ila 30 bin avro aralığında toplam 3 milyon avroluk hibe sağlanacak.

– Kimler başvuru yapabilir?

Hibe programına söz konusu 11 şehirden üniversiteler, belediyeler, kuluçka merkezleri, teknoparklar, sanayi ve ticaret odaları, esnaf odaları, mesleki eğitim merkezleri, organize sanayi bölgeleri, teknoloji geliştirme merkezleri gibi yerel kurum ve kuruluşlar ile geçici koruma sağlanan Suriyeliler ve ev sahibi topluma hizmet eden STK'lar proje sunabilecek.

Belirtilen 11 ilden birinde faaliyet gösteren kurum veya kuruluşlar; girişimcilik potansiyeline sahip geçici koruma altındaki Suriyeliler ile Türk girişimcileri teşvik eden ve kayıtlı ekonomiye yönlendiren projeler geliştirerek bu hibeden yararlanabilecek. Bu sayede iki toplumun uyumu için paralel oranlarda katkı sağlayacak projelerin dikkate alınmasının yanında, geçici koruma sağlanan Suriyelilerin ve ev sahibi toplumun sürdürülebilir ve büyütebilecekleri iş mecraları ile istihdam alanları oluşturarak iş hayatına dahil olmaları sağlanacak.

Hibe programının hedefleri ve başvuru süreci ile ilgili olarak ICMPD ekibi, Konya, Kayseri, İstanbul, İzmir, Bursa, Mersin, Şanlıurfa, Adana, Gaziantep, Hatay ve Ankara'da 28 Eylül-8 Ekim'de bilgilendirme toplantıları organize edecek.

İSTANBUL (AA) – İstanbul Ticaret Odası’nın (İTO) kadın girişimcilerin markalaşmaları için başlattığı Yükselen Markalar Projesi, 14 başarılı kadın girişimci belirlenmesiyle tamamlandı.

İTO’dan yapılan açıklamaya göre, Bilgiyi Ticarileştirme Merkezi (BTM) ve TOBB Kadın Girişimciler Kurulu (İKGK) iş birliği ile yapılan projenin kapanış etkinliği İTO’nun Merkez Binası’nda gerçekleştirildi.

Yükselen Markalar Projesi’ne kabul edilen 416 kadın girişimciye bir yıla aşkın süre boyunca global marka oluşturma üzerine eğitimler ve atölye çalışmaları gerçekleştirildi. İki etap süren seçim süreci ve verilen eğitimlerin sonunda ise 14 başarılı kadın girişimci tespit edildi.

Jüri değerlendirmesi sonucu en beğenilen ilk 14 girişimci şunlar oldu:

"Matla (moda giyim), Mythra (ayakkabı ve çanta), Pınar Kul İstanbul (takı ve aksesuar), Feyz Contemproray Rugs (ev tekstili ve dekoratif ürünler), Baboon Natural (kozmetik), Batır (gıda), Marlo and Marco (giyim), Wolke Baby Ayakkabı (ayakkabı ve çanta), Esved Name (ev tekstili ve dekoratif ürünler), Talya Foods (gıda), Sheepinks (geleneksel ve kültürel öğeler), Zygielle (takı ve aksesuar), Koalav (moda giyim), Lulu’s Pet Couture (evcil hayvanlar)"

İTO, projeyi başarıyla tamamlayan iki firmaya ekim ayında Almanya’nın Köln kentinde düzenlenecek Anuga Gıda ve İçecek Fuarı’nda stant tahsis edecek. Oda, bir firmanın ise Tiran’da düzenlenen 27. Uluslararası Tiran Fuarı’na katılımını sağlayacak.