Devrim Otomobili

İlk yerli otomobil fikri Necmettin Erbakan'dan

ANKARA(AA) – Türkiye’nin Otomobili için gerçekleştirilen lansmanın yankıları sürerken, ülkede yerli otomobil fikrinin ilk olarak eski başbakanlardan merhum Necmettin Erbakan tarafından dile getirildiği 1961 yılına ilişkin Bakanlar Kurulu tutanaklarıyla ortaya konuldu. Erbakan’ın girişiminden 3 ay sonra “Devrim” otomobili için ilk toplantı yapıldı.

AA muhabirinin Yapı Kredi Yayınlarınca basılan “27 Mayıs Bakanlar Kurulu Tutanakları” isimli kitaptan yaptığı derlemeye göre, 4 Mart 1961’de gerçekleştirilen Bakanlar Kurulu toplantısına, o dönem İstanbul Teknik Üniversitesi Makine Fakültesi Öğretim Üyesi olan Doçent Doktor Necmettin Erbakan davet edildi.

Dönemin Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Fahri Özdilek’in başkanlık ettiği Bakanlar Kurulu’nda otomobil ve otobüs gibi nakil vasıtalarının Türkiye’de yapılmasının mümkün olup olmadığı ele alındı.

Erbakan, yaptığı sunumda, hem ülkede sanayinin gelişimi hem de otomobil üretimi konusuna değinirken, Türkiye’de motorlu vasıta imalatı ve bu kapsamda otomobil imalatının önemle ele alınması gerektiğine dikkati çekti. Erbakan, “Faydalarını şu noktada toplamak mümkün. Bir kere, memleketimizde döviz tasarrufu temin edilecek. Otomobil imalatıyla birçok sanayi kollarına iş imkanları açılacak. Halk nezdinde de sınai gücümüzün itibarı artacak ve milli güven yükselecek. Beynelmilel itibarımız da artacaktır. Türkiye’de imal edilecek otomobilden yakın şarka geniş miktarda ihracat da yapılacaktır.” ifadesini kullandı.

“Devlet prototipini yapsın”

Erbakan, o dönemde dünyada 20 ülkenin otomobil imal ettiğini ve bu ülkelerin girişimlerini de aktararak, üretim sürecine yönelik planını paylaştı. Kendisi öncülüğünde Konya’da kurulan Gümüş Motor Fabrikası’nın otomobil motorlarını seri halde imal edeceğini, traktör üretimi için kurulan Uzel Makas Fabrikası’nın makaslarını yapacağını ve elektrometal fabrikasının da çeşitli parçaları ile dişlilerini yapabilecek durumda olduğunu bildiren Erbakan, şunları kaydetti:

“Otomobilin tamamlanması için geriye bazı elektrik malzemesi ile kırılmaz camları vesair teferruat kalmaktadır. İlk senelerde otomobil imalatında kullanılacak malzemenin yarısını Tük malı olarak temin etmek mümkün. Otomobil için yeni bir yatırım yapılmasına da lüzum yok. Bu hususta lüzumlu fabrikalar zaten mevcut. Biz bu işin sağlam bir yapıya istinat etmesi için devletin önderliğinde yapılmasını uygun görüyoruz. Devlet, bunun prototiplerini yapsın. Bundan sonra büyük şirketler de lüzumlu kalıpları ve imalat hakkında çeşitli fabrikalarla yapılmış anlaşmaları bir patent hakkı olarak devletten satın alsın. Hisse senetleri vatandaşlara dağıtılsın. Devletin ilk iş olarak 10-15 bin lirayla prototip yapmasına imkan var, bilahare seri imalata geçilir.”

Erbakan, bu kapsamda hazırladığı planları Devlet Planlama Teşkilatına sunduğunu da aktarırken, motor, yedek parça ve dişli imalatlarına yönelik muhtelif fabrikalarda çekilmiş film gösterdi.

“Geri kalmış memleketiz”

Bakanlar da konuya ilişkin çekincelerini dile getirirken, dönemin Milli Eğitim Bakanı Ahmet Tahtakılıç, ülkenin uçak motoru yapma projesini anımsatarak, benzer bir hataya düşülebileceğini kaydetti. Dönemin Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı Ragıp Üner, “Türkiye’de motor yapılması benim rüyalarıma giren bir hadisedir. Her ne olursa olsun memlekette motor yapmalıyız.” derken, Maliye Bakanı Kemal Kurdaş, “Gönül bu memlekette her şeyin yapılmasını istiyor ama şu da bir realite ki biz geri kalmış bir memleketiz. Motor şöyle dursun, daha basit şeyleri bile yapabilecek durumda değiliz. Otomobil konusundaki kararımızı çok dikkatli vermek zorundayız.” değerlendirmesinde bulundu.

Bakanlar Kurulu’nda yer alan Milli Birlik Komitesi Üyesi Kurmay Albay Haydar Tunçkanat ise pek çok ülkenin markalarının satılmadığını ve sadece Almanya, İtalya ve ABD fabrikalarının tuttuğunu belirterek, “Prototip yapmaktansa bu memleketlerle patent anlaşması yapılsa daha iyi olmaz mı?” diye sordu.

Necmettin Erbakan yerli otomobil konusunda Devlet Planlama Teşkilatına başvurduklarını ve bu konudaki ihtisas sahibi isimleri kendilerine bildirdiklerini aktararak, konunun umumi menfaat noktasında ele alınmasını talep etti.

Bakanlar Kuruluna başkanlık eden Özdilek de Erbakan’ın, gelen tüm soruların yanıtlarına yönelik çalışma yapmasını isterken, Ticaret Bakanı Mehmet Baydur da ithalatçı ve montajcılarla da bir araya gelerek, en isabetli ve rasyonal karara varacaklarını ifade etti.

3 ay sonra ilk toplantı

Cemil Koçak editörlüğünde hazırlanan kitabın dipnotuna göre, Necmettin Erbakan’ın sunumundan sadece üç ay sonra 10 Haziran 1961 tarihinde Devrim otomobilini imalatı için Ankara’da ilk toplantı yapıldı.

27 Mayıs döneminde ordunun binek araba ihtiyacını karşılamak üzere, milli sanayinin ilk otomobil imalatı Eskişehir demir yolu fabrikasında gerçekleşti. Bu atölyede, “Devrim” adı verilen milli sanayinin ilk otomobili üretildi. 29 Ekim 1961’de Devrim otomobilinden 4 adet imal edilirken, girişimin sonu gelmedi.

İlk milli ve yerli otomobil Devrim 57 yaşında

ESKİŞEHİR (AA) – EMRAH YAŞAR – O zamanki adı Eskişehir Demiryolu Fabrikaları olan Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayii AŞ’de (TÜLOMSAŞ), Cemal Gürsel’in talimatıyla 1961’de üretilen Devrim isimli 4 otomobilden biri olan araç, Cumhuriyet’in 95, üretiminin ise 57. yılında sergilendiği müzede ziyaretçilerin ilgisini çekiyor.

Yapımı 4,5 ayda tamamlanan ve 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı’nda, talimatı veren Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel’e tanıtılan ilk milli ve yerli otomobil Devrim, üretildiği yıl, yine Gürsel’in talimatıyla trenle Ankara’ya götürüldü.

Demiryolu kanunları gereği deposuna az akaryakıt konulan Devrim, 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı kutlamalarında Gürsel’in test amacıyla kullandığı sırada benzini bitip durdu. Bunun ardından trenle Ankara’dan Eskişehir’e getirilen Devrim, bir süre fabrika içinde kullanıldı.

Dönemin zor koşullarına rağmen 4,5 ay gibi kısa bir sürede yaklaşık 200 Türk mühendis ve işçisinin emeğiyle “siyah”, “beyaz”, “mavi boncuk” ve “gecekondu” isimleri verilerek 4 adet imal edilen otomobillerden günümüze kadar gelen ve adı daha sonra Devrim olarak belirlenen otomobil, TÜLOMSAŞ’ta sergileniyor.

Ziyaretçilerin ilgi gösterdiği Devrim’in sergilendiği müzede, otomobilin yapımında kullanılan kaynak motoru, matkap ve torna tezgahları, yapım aşamalarının çekildiği fotoğraf makinesi, kumpas, pergel, cetvel, çizim masası, kireç taşından maketi, yedek parçalar, Sivas’ta demiryollarında dökülmüş orijinal motor bloku ve çalışmaların görselleri yer alıyor.

Uzun ve kısa farları ayakla kumanda edilen, kontak anahtarıyla ve manuel olarak da çalıştırılabilen Devrim, bu özellikleriyle de dikkati çekiyor. Bin 250 kilogram ağırlığında ve saatte maksimum 140 kilometre hız göstergesine sahip Devrim’e güvenlik gerekçesiyle benzin konulmuyor, aküsü sökülüyor.

Devrim otomobilinin sergilendiği müze, ziyaretçilerin yoğun ilgisi göz önüne alınarak TÜLOMSAŞ tesislerinin farklı bir bölgesinde oluşturuldu. 8 ay önce açılan müze, yaklaşık 95 bin ziyaretçiyi ağırladı.

Devrim otomobilini görmek için ülkenin dört bir yanından gelen ziyaretçiler, ilk yerli tasarım araçla hatıra fotoğrafı çektiriyor.

“Bir başarı öyküsü”

Devrim’in mühendislerinden İsmail Hakkı Erdem’in oğlu Mümtaz Erdem, AA muhabirine yaptığı açıklamada, otomobilin yapımının gerçek bir başarı öyküsü bulunduğunu, büyük emeklerin harcandığına ailece tanık olduklarını söyledi.

Otomobilin yapımında yer alan ekibin başarılı mühendisler ve işçilerden seçildiğini ifade eden Erdem, şöyle konuştu:

“Bu insanlar zor koşullarda otomobil gibi teknolojik bir ürünü üretmeyi başardı. Dünyanın önemli markalarıyla boy ölçüşecek bir otomobili üretmek için büyük çaba gösterdiler. Cıvatasından motor pistonuna kadar her biri ayrı ayrı ekiplerin çalışmasıyla ortaya çıkan bu eserin, halen anahtarını çevirdiğinizde çalışıyor olması, o günkü benzin konulmama gibi mazeretin ne denli yanlış olduğunu bize gösteriyor. Bir başarı öyküsü yarattıkları için biz onları her zaman şükranla, minnet ve rahmetle anıyoruz.”

Ziyaretçilerde Devrim ilgisi

Hafta sonu tatili için Kocaeli’den Eskişehir’e gelen Kenan Balcı, Devrim otomobilini görmenin kendilerini gururlandırdığını belirterek, projenin geliştirilerek devam etmemesinin üzüntü verici olduğunu söyledi.

Eskişehir’de 1961 yılında böyle bir projenin hayata geçirilmesinin büyük bir onur kaynağı olduğuna değinen Balcı, “Tıpkı Devrim otomobili gibi yeniden yerli ve milli otomobillerimizin üretilmesi bizleri mutlu eder.” dedi.

Manisa’dan ailesiyle Eskişehir turuna katılan 11 yaşındaki Arda Bilir de tarihi güzellikleri içinde barındıran müzede güzel vakit geçirdiğini belirterek, “Otomobilin çok ilginç bir hikayesi var. Bu araç bizim onur kaynağımız.” dedi.

İstanbul’dan gelen emekli öğretmen Güzin Kaynar ise Devrim otomobilini gördüğünde çok duygulandığını, büyük bir savaştan çıkan ülkenin neleri başarabildiğine tanık olduklarını söyledi.

İlk yerli otomobil 'Devrim'e kapsamlı bakım

ESKİŞEHİR (AA) – Eskişehir’de kurulu Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayii AŞ’de (TÜLOMSAŞ) sergilenen Türkiye’nin ilk yerli otomobili Devrim, 57 yıllık süreçte ilk kez kapsamlı bakımdan geçirildi.

AA muhabirinin TÜLOMSAŞ yetkililerinden aldığı bilgiye göre, Türkiye’nin ilk yerli otomobili olma özelliğini taşıyan ve 1961 yılında TÜLOMSAŞ tesislerinde Türk mühendis ve işçileri tarafından zor şartlarda üretilen Devrim’de 5 Eylül 2017’de başlatılan bakım çalışmaları tamamlandı.

Fabrikada görevli 5 işçi ve 10 mühendis tarafından yaklaşık 5 ay süren bakım ve onarım çalışmalarının ardından Devrim otomobili, ziyaretçilerin izlenimine sunuldu.

İlk günkü orijinal görünümüne kavuşan Devrim’in servis bakım işlemleri, TÜLOMSAŞ imkan ve kabiliyetleriyle, uzman personel tarafından gerçekleştirildi.

Yılda yaklaşık 100 bin kişinin ziyaret ettiği Devrim otomobili, 57 yıl aradan sonra, detaylı ekspertiz, demonte işlemleri, motor ve şanzıman tadilatı, iç kabin tadilatı, gövde, boya tadilatı ve montaj olmak üzere altı aşamada gerçekleştirildi.

Otomobil, TÜLOMSAŞ yerleşkesinde yapımı tamamlanan, içinde demiryollarını anlatan objelerin de bulunduğu yeni müzede hafta içi 10.00-16.00 ve hafta sonu 09.00-16.00 saatleri arasında ziyaret edilebiliyor.

Devrim otomobili

Eskişehir Demiryolu Fabrikaları’nda Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel’in talimatıyla üretilen 4 “Devrim” otomobili, 1961 yılında trenle Ankara’ya götürüldü. Demiryolu kanunları gereği deposuna az akaryakıt konulan Devrim, Gürsel’in test amacıyla kullandığı sırada benzini bitip durdu. Bunun ardından trenle Ankara’dan Eskişehir’e getirilen Devrim, bir süre fabrika içinde kullanıldı.

TÜLOMSAŞ’ta sergilenen 0002 şasi ve 0002 motor numaralı Devrim, lastikleri ile ön ve arka camı dışında tamamen yerli olarak 4,5 ayda üretildi.

Uzun ve kısa farları ayakla çalışan, kontak anahtarı ve manuel olarak da çalıştırılabilen Devrim, bu özellikleriyle de dikkati çekiyor. Bin 250 kilogram ağırlığında ve saatte maksimum 140 kilometre hız göstergesine sahip Devrim’e güvenlik gerekçesiyle benzin konulmuyor, otomobilin aküsü sökülüyor.