Tarihçi Prof. Dr. İlber Ortaylı, öğretmen ve öğrencilerle buluştu

İSTANBUL (AA) – Tarihçi-yazar Prof. Dr. İlber Ortaylı, öğretmen ve öğrencilerle bir araya geldi.

Sancaktepe Recep Tayyip Erdoğan Kongre Merkezi'nde düzenlenen söyleşide konuşan Ortaylı, bazı konularda Cumhuriyet dönemi öğretmenlerinin gerisinde olunduğunu belirtti.

Ortaylı, Tanzimat Dönemi'nde eğitim sisteminin önemli isimlerce kurulduğunu aktararak, geçmişten bugüne eğitim sistemlerine ilişkin bilgiler verdi.

Yüksek tahsilin 2. Abdülhamid döneminde başladığını söyleyen Ortaylı, kazaskerlikten gelme Ahmet Cevdet Paşa tarafından da kız öğretmen yetiştirilmesine yönelik sistemin kurulduğunu dile getirdi.

Ortaylı, "Rüştiyeden itibaren kız ve erkek eğitimi ayrıldığı için kız öğretmen yetiştirmek icap etti. Bu, imparatorluğun eğitimini fevkalade geliştirdiği gibi muallime dediğimiz bayan öğretmenin de cemiyette saygısını arttırdı. Bunun öyle 50 senelik bir mazisi yok ama bir erkek veya kadının mesleğinde saygı görmesi, kanunlardan çok kendisine bağlıdır." diye konuştu.

Prof. Dr. Ortaylı, konuşmasını öğretmenlere verdiği şu tavsiyelerle tamamladı:

"Lütfen aile hayatınızdaki sinirlenmeleri okula taşımayın. Eşinizle kronik bir sıkıntınız varsa ve bunu aşamıyorsanız boşanmaktan çekinmeyin. Muallim için şart olan şey huzurdur, endişesizliktir. Muallimin evine sarhoşluk, kumar girmez, muallimin evine borç, israf ve borçlanma girmez. Bunlar olursa huzurunuz kaçar, buna dikkat edeceksiniz. Siz insanlarımızla küçük yurttaşlarımızla direkt temas halindesiniz. Siz Türk dilini temsil edecek insanlarsınız. Türk dilini konuşanlar, her dili konuşabilirler. Dil yapımız buna yatkındır. Gezmeyi ihmal etmeyin. Öğretmene mobilya gerekmez."

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter

Daha Fazla Haber

İSTANBUL(AA) – Osmanlı ve Balkan tarihi üzerine hazırladığı eserlerle dünya çapında saygı gören ve “Tarihçilerin Kutbu” olarak nitelendirilen Prof. Dr. Halil İnalcık, vefatının 5. yılında anılıyor.

Yüz yıllık ömrünün son dönemine kadar çalışan ve üreten İnalcık, ortaya koyduğu ilmi çalışmalarla sadece Türkiye’nin değil dünyanın da en saygın tarihçileri arasında yer aldı.

AA muhabirinin kaynaklardan derlediği bilgilere göre, babası Kırım göçmenlerinden Seyit Osman Nuri Bey ve annesi Ayşe Bahriye Hanım olan Halil İnalcık, 7 Eylül 1916’da İstanbul’da dünyaya geldi.

İlk ve ortaokulu Ankara ve Sivas’ta okuyan, liseyi Balıkesir Necati Bey Muallim Mektebi’nde tamamlayan İnalcık, lisans eğitimini ise 1935’te Ankara Üniversitesi Dil Tarih ve Coğrafya Fakültesinde yaptı.

Çalışmasıyla Prof. Dr. Fuat Köprülü’nün dikkatini çekti

Yeniçağ Tarihi Bölümünde yaptığı bir çalışma ile Prof. Dr. Fuat Köprülü’nün dikkatini çeken İnalcık, onun tavsiyesi ile ilmi yardımcı olarak görevlendirildi.

“Tanzimat ve Bulgar Meselesi” adlı doktora tezini 1942’de veren İnalcık, 1943’te “Viyana’dan Büyük Ricat”e Osmanlı İmparatorluğu ve Kırım Hanlığı” başlıklı teziyle doçent oldu.

1945’te aynı üniversitede Arap Dili ve Edebiyatı Bölümünden Şevkiye Işıl ile dünya evine giren Halil İnalcık’ın bu evlilikten kızı Günhan dünyaya geldi.

Dil Tarih ve Coğrafya Fakültesinde dersler veren İnalcık, 1947 yılında Türk Tarih Kurumu üyeliğine seçildi.

Avrupa’da Osmanlı tarihine ait kaynakları araştırdı

Üniversite tarafından 1949’da İngiltere’ye gönderilen İnalcık, burada Osmanlı tarihine ait kaynakları araştırdı, önemli tarihçilerle tanıştı.

Halil İnalcık, 1952’de “Viyana Bozgun Yıllarında Osmanlı-Kırım Hanlığı İşbirliği” teziyle profesörlük unvanı aldı.

Columbia, Princeton, Pennsylvania, Harvard üniversitelerinde ziyaretçi profesör olarak dersler veren İnalcık, ABD’de Osmanlı-Türk tarihi araştırmalarının gelişimine büyük katkı sağladı.

Chicago Üniversitesinde Osmanlı Tarihi Kürsüsü’nü kurdu

Öğrenci olarak girip hocalık yaptığı Ankara Üniversitesinden 1972’de emekli olan İnalcık, Chicago Üniversitesinde Osmanlı Tarihi Kürsüsü’nü kurdu.

Chicago Üniversitesinden de 1986’da emekliye ayrılan İnalcık, 1993 yılında Bilkent Üniversitesinde Tarih Bölümünü kurarak, 23 yıl boyunca yüksek lisans ve doktora öğrencilerine seminer dersi verdi.

2003 yılında aynı üniversitede Halil İnalcık Center for Ottoman Studies adlı bir merkez kuran İnalcık, yıllardan beri çeşitli arşivlerden topladığı belge ve defterlerin kopyalarını, yarım kalmış araştırma metinlerini, binden fazla ayrı basımı ve diğer materyalleri bu merkeze bağışladı.

İnalcık, iyi düzeyde İngilizce, Fransızca, Almanca’nın yanı sıra orta düzeyde de Arapça, Farsça ve İtalyanca biliyordu.

Dünyanın sayılı bilim insanları arasında gösterildi

Uluslararası çapta şöhreti olan İnalcık, Cambridge Uluslararası Biyografi Merkezi tarafından dünyada sosyal bilimler alanında sayılı 2 bin bilim insanı arasında gösterilirken Türk, Amerikan, İngiliz, Sırp ve Arnavutluk akademilerine üye seçildi. Çok sayıda ödül ve nişan verilen İnalcık, birçok üniversiteden de fahri doktora unvanı aldı.

Hali İnalcık, Prof. Suraiya Faroqhi ile birlikte E. J. Brill’in (Leiden) yayımladığı “The Ottoman Empire and Its Heritage” (Osmanlı İmparatorluğu ve Mirası) serisinin editörlüğünü üstlenirken, 2005 yılına kadar bu seriden yayınlanan 38 ciltlik çalışma, Osmanlı tarihini Batı dünyasına tanıtan belli başlı eserler arasında yer aldı.

Prof. Dr. Halil İnalcık, 2002’de İslam Konferansı Teşkilatı tarafından “Teşekkür Plaketi” ve Kültür Bakanlığı “2002 Kültür ve Sanat Büyük Ödülü”ne layık görüldü.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın talimatıyla özel ulema kabri yapıldı

İnalcık, 25 Temmuz 2016’da Ankara’da tedavi gördüğü hastanede vefat etti.

Cenazesi, Bakanlar Kurulu kararıyla çok sevdiği Osmanlı padişahı olan Fatih Sultan Mehmet’in de türbesinin bulunduğu Fatih Camisi Haziresine defnedildi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın talimatı ile İnalcık’ın mezarı, geleneksel Osmanlı ulema kabri şeklinde yapıldı.

Eserleri

Prof. Dr. Halil İnalcık’ın eserleri temelde siyasi tarih, sosyal ve ekonomik tarih, kurumlar tarihi, devlet yapısı ve felsefesi, hukuk, ticaret, toplumsal tabakalar, üretim, vergi, bürokrasi, demografik yapı, şehir tarihi ve sentez eserleri kapsamında Osmanlı sosyal ve ekonomik tarihini aydınlatmaya dönük çalışmalar olarak gruplandırılabilir.

Yayınlanmış yüzlerce makalesi bulunan İnalcık’ın basılmış kitaplarından bazıları ise şunlar:

Osmanlı Tarihinde İslamiyet ve Devlet, Devlet-i Aliyye, Tarihe Düşülen Notlar, Osmanlı İmparatorluğunun Ekonomik ve Sosyal Tarihi, 1445 Tarihli Paşa Livası İcmal Defteri, Türklük Müslümanlık ve Osmanlı Mirası, Osmanlılar ve Haçlılar, Osmanlı ve Modern Türkiye The Survey of İstanbul 1455, Rönesans Avrupası, Tanzimat, Kuruluş, Osmanlı’da Devlet, Hukuk, Adalet, Studies in the History of Textiles, İznik Throughout History, Kuruluş ve İmparatorluk Sürecinde Osmanlı, Osmanlı ve Dünya, Has Bağçede Ayş-u Tarab, Osmanlı Tarihinde Efsaneler ve Gerçekler, Adalet Kitabı, Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300-1600), Şair ve Patron, Atatürk ve Demokratik Türkiye.

“Kendisinde tarih babında aradığım soruların cevaplarını buldum”

Prof. Dr. İlber Ortaylı, Halil İnalcık’ın vefatının beşinci yılında hocasını AA’ ya anlattı.

İnalcık ile aile dostu olduklarını bu nedenle çok genç yaşta kendisini tanıma fırsatı bulduğunu belirten Ortaylı, “İlk tanıştığımda çocuktum, asıl Mülkiyeye girdiğimde tanışmış sayıyorum. Kendisinde tarih babında aradığım soruların cevaplarını buldum. Üslubu ve metodolojisi dikkatimi çekti. Türkiye’de her zaman bir amatör tarihçilik vardır, siyaset alanında, günlük hayatta gezilir. Metottan ve kaynaklardan uzak, çok ezbere konuşmaya dayanır. Böyle bir hoca olmadığını anladım.” diye konuştu.

İlber Ortaylı, şöyle devam etti:

“Öbürleri zannediyorum kendilerini anlatma durumunda onun gibi değillerdi, onun kadar kendilerini ifade edemiyorlardı. Fuat Köprülü’nün kıymetli talebelerindendi ve aynen onun gibi bir edebi üslubu vardı. O özgün bir üsluptu, kendi şahsına münhasırdı. Kaynaklara inen tek tarihçi o değildi yani başka hocalarımız da vardı. Fakat onların içerisinde derhal anlaşılıyor ki mukayeseli hareket eden, başka yeni kaynakları arayan bulan ve onları kullanan biriydi. Edebiyat bilgisi kuvvetliydi, Farsça divan okuyabilirdi. Bu da ona has bir özellikti. Sonra zaten ortaya çıkmıştır ki bu muasır edebiyat tarihçilerimizden daha güçlü bir yanıydı. Edebi teknikleri iyi bilen hatta yerine göre şiir yazabilen tarzda biriydi. Şanslıydı, Abdülbaki Gölpınarlı’nın yanında talebelik yapabilmiştir.”

“Yeni kaynakları kullandı, yeni metotlarla dünyaya açıldı”

Eski Türk nesillerinin Avrupa’ya çıkmakta şanslı olmadığını, dış dünyaya açılma şansına kolay sahip olamadıklarını anlatan Ortaylı, “Halil Hoca’nın da İkinci Cihan Harbi’nden sonraki yıllara kadar böyle bir şansı olmadı ama bu olmadı diye dil öğrenmemiş değildi. Avrupa dillerini oturup, mükemmelen öğrenmişti. Dil bakımından zengindi. Yeni kaynakları kullandı, yeni metotlarla dünyaya açıldı. Balkan tarihine yeni görüşler getirdi. Bu sayede de Halil Hoca oldu.” dedi.

Prof. Dr. Ortaylı, İnalcık’ın, sürekli çalışmaya ve tetkik etme erken yaşlarda başladığını vurgulayarak, “1939 mezunudur. 1941’de doktorasını vermiştir. Çalışamaya da ölünceye kadar devam etti. Çok meşhur bir deyim vardır, ‘100 sene yaşa 100 sene öğren’ diye hakikaten öyleydi. 90 yaşından sonra bile kalemi eline aldı. Halil Bey demek, yoğun çalışan bir Türk demektir.” ifadelerine yer verdi.

İnalcık’ın sağlığına çok dikkat ettiğine vurgu yapan Ortaylı, şunları kaydetti:

“Sağlığı kadar çalışmasına da dikkat ederdi. Düzgün çalışan biriydi. Öğrenciyi ciddiye alırdı çok şey öğretirdi, ciddi olmalarını da beklerdi, sert bir hocaydı. Lisans ve doktora öğrencisiyle ciddi olarak uğraşan, takip eden bırakın Türkiye’yi dünyada nadir bulunan profesörlerdendi. Ayrıca yormazdı da, toparlayan, teşvik eden bir hocaydı. Zaten insanlar, iyi bir hoca olduğunu 3 kıtada da söylüyor. Bizim için bir örnektir. Tarihçiler panteonunda yerini almıştır.”

İSTANBUL (AA) – Tarihçi, yazar Prof. Dr. İlber Ortaylı, Kapadokya Üniversitesi tarafından online ortamda düzenlenen "Alev Alatlı ile Murakabe Günleri"nin konuğu oldu.

Yeni tip koronavirüs (Kovid-19) tedbirleri dolayısıyla YouTube üzerinden canlı yayınlanan program, rektör Prof. Dr. Hasan Ali Karasar'ın yönetiminde gerçekleştirildi.

Üniversitenin Mütevelli Heyet Başkanı, yazar Alev Alatlı'nın programına katılan Ortaylı, tarihte yaşanmış veba salgınlarını, Türk toplumlarının fazla paniğe kapılmadan karşıladığını söyleyerek, "Bizim topraklarımızda karşılaşılan tahribat, Akdeniz limanlarındaki gibi korkunç boyutta seyretmemiş. Bunda bazı sabit mekanizmaların rol oynadığını zannediyorum. Avrupa'da olduğu gibi kalabalığın yaşadığı 'yahudhane' denilen apartmanların az sayıda olması, İstanbul'da kalabalık ailerin yaşamaması ve bunun yanında gusül abdesti gibi dini, kültürel temizlik ögeleri, sebepler arasında gösterilebilir." dedi.

– "Bu günlerde yapılması gereken tek şey evde oturmaktır"

Hastalıkların yayılmasında önemli rol oynayan bir diğer faktörün ticaret ilişkileri olduğuna dikkati çeken Ortaylı, şöyle konuştu:

"Avrupa'da salgınların daha şiddetli yaşanmasının sebeplerinden birisi de yaygın olarak kullandıkları ticaret biçimleridir. Justinianus döneminde Çin'den gemi gelmiş ve veba yayılmış. Ama bizim uzak Asya'dan gelen ticaretimiz, kervan ticaretidir. Kervan ticareti, gemiler kadar sıhhatsiz değil çünkü mal değişimi, konaklama ve temizlenme gibi seçenekleri var. Gemiler bir yerden kalktığında, gideceği yere kadar aynı mal, hayvan ve yiyecekle seyahat etmek zorundadır. Gemi, insan hayatını ve medeniyetini değiştirdi ama bunlarla birlikte pislik ve hastalık da taşıdı. Amerikanın keşfi, iki taraflı hastalık taşımıştır. Bizden çiçek hastalığı gitmiştir, oradan frengi gelmiştir."

İlber Ortaylı, koronavirüsün henüz tam olarak anlaşılmadığına işaret ederek, kendisi gibi olanların, fazla sinirlenmemesi, sokağa çıkmaması ve evde oturması gerektiğinin altını çizdi.

– "Bundan sonra operalara gidemeyeceğiz"

Salgının bir süre sosyal alışkanlıkları değiştireceğine dikkati çeken Ortaylı, "Bundan sonra da sokağa çıkacak, bazı yerlere gideceğiz ama artık toplantı, büyük konferans, konser gibi etkinlikler başka tarzda olacak. Bir müddet operaya gidemeyeceğiz. O tarz lüksler kalkacak hayatımızdan." diye konuştu.

Prof. Dr. Ortaylı, insanların bu salgından çıkarması gereken dersler olduğuna vurgu yaparak, bilinçsizce her yere hücum etmeye devam edilirse, bu tarz musibetlerle gelecekte daha çok karşılaşılabileceğini dile getirdi.

Bu süreçte İstanbul'un da değişmek zorunda olduğunu kaydeden Ortaylı, "İstanbul, dar bir yüzeyde 20 milyon insanı barındıramaz. Bu anlaşıldı. Olmaz yani. Bunun sonu, toptan zehirlenmedir. Bu nüfusun bir şekilde dağıtılması lazım. Tedbirler alınacak. Allah'a şükür Anadolu'da cazibe merkezleri de çıkıyor. Mesela benim çocukluğumda gördüğüm Konya, bugün bambaşka bir yer oldu." değerlendirmesinde bulundu.

– Amerika insanlığın Ergenekon'u olabilirdi

Amerika'nın kadim doğrularını kaybettiğini söyleyen Alev Alatlı ise "Amerikayı Amerika yapan, paradır. Özgürlük para kazanma özgürlüğüdür. Ama bugün bakıyorsunuz, gelir dağılımı itibariyle dünyanın en kötü ikinci gelir dağılımına sahip ülkesi oldu. Ayrıca Amerika'da 43 bin küsür tarikat var, Donald Trump seçimi yüzde 34 oyla kazanmıştır ama ne kadarı temsil ettiği meçhul yani bunların hepsi bütünlüğü zedeleyen şeyler. Amerika eğer sosyal, dini ve benzer yeni ilkelerin etrafında birleşmezse bir kopuş beklerim. Açıkçası ben böyle de bir propaganda görmüyorum." dedi.

Alatlı, Amerika kıtasının insanlığa yeni bir Ergenekon olmak için fırsat olarak çıktığını ama bunu heba ettiklerini söyleyerek, "Yerlilerin gözü gibi baktığı Illinois, Ohio, Kentucky gibi bereketli ve güzel toprakları mahvettiler. Buralar Allah'ın insanoğluna verdiği son kışlaktır. Bu kışlağı alıp bu hale getirmek günahtır ve Amerika bu günahın bedelini inşallah ödeyecek." ifadelerini kullandı.

Yaklaşık 2 saat süren programda İlber Ortaylı ile Alev Alatlı programı izleyenlerin sorularını da yanıtladı.